# Mitologia grecka

## Jan Parandowski "Mitologia grecka" - wiadomości wstępne.

**1. Mitologia grecka – wiadomości wstępne.**

* `Mitologia grecka Jana Parandowskiego to zbiór mitów – opowieści o bóstwach i herosach, które wyrażają wierzenia danej społeczności i oswajają jej lęki.`
* `Opowieść mityczna ma dwie warstwy: dosłowną i ukrytą symboliczną.`
* `Dla przyszłych pokoleń mity stały się źródłem toposów i archetypów.`
  * `Z mitologii pochodzi wiele wyrazów i związków frazeologicznych, które weszły do codziennego użytku – mitologizmów.`
* `Mitologia grecka to zbiór mitów – opowieści o bóstwach i herosach. Pierwotnie mity były związane z wierzeniami. W starożytności mówiły o tym,`
  * `w jaki sposób powstali bogowie, człowiek i świat,`
  * `jaka jest genealogia (pochodzenie) bogów i rodów,`
  * `jak czcić bogów,`
  * `skąd biorą się określone zjawiska przyrodnicze.`

**2. Mit – gatunek.**

`Mit to opowieść o konkretnych wydarzeniach, która niesie ogólny sens, odnoszący się do porządku świata, ludzkiego postępowania, życia i śmierci, dobra i zła itp. Pierwotnie przekazywano go ustnie. Wyraża i porządkuje wierzenia społeczności – przede wszystkim archaicznej. W starożytności pomagał odpowiedzieć na fundamentalne pytania, jak powstał świat i człowiek, jacy są bogowie i jak ich czcić (religia), tłumaczył zjawiska przyrodnicze, oswajał ludzkie lęki. Opowieść mityczna ma dwie warstwy: dosłowną i ukrytą symboliczną, która podlega interpretacji. Zbiór mitów nazywamy mitologią. Dla przyszłych pokoleń mity stały się źródłem toposów i archetypów.`

**3. Funkcje i rodzaje mitów.**

a) funkcje:

```
poznawcza - tłumaczenie świata, interpretowanie zjawisk rzeczywistości,
sakralna - tworzenie systemu wierzeń, podawanie wskazówek dotyczących obrzędów religijnych,
światopoglądowa (społeczna) - wskazywanie wzorców postaw, określanie zasad postępowania.
```

**b) rodzaje mitów:**

```
kosmogoniczne – o powstaniu świata,
antropogeniczne – o stworzeniu człowieka (O Prometeuszu),
genealogiczne – o historii rodów (O Labdakidach),
teogoniczne – o narodzinach bogów (O Afrodycie)
heroiczne – o czynach herosów i bohaterów (O Heraklesie).
```

**5. Toposy to motywy powtarzające się w późniejszych epokach w różnych tekstach kultury – w dziełach sztuki, literaturze, filmie. Mitologia grecka dała początek wielu tego typu toposom, np.:**

```swift
podziemna kraina zmarłych (Hades),
pojedynek herosów (Achilles z Hektorem),
tułaczka (wędrówka Odyseusza),
ukochana ojczyzna i dom ojczysty (Itaka),
labirynt (Minotaura),
kraina wiecznej szczęśliwości (Arkadia),
elita, przestrzeń dla wybrańców (Olimp),
bunt (Prometeusz).
```

**6. Archetypy to uniwersalne (typowe dla wszystkich epok i kultur) wzorce postaw ludzkich. W Mitologii greckiej Jana Parandowskiego znajdziemy wiele postaci, które mają charakter archetypów, np.:**

```
cierpiąca matka (Demeter, Niobe),
wierna żona (Penelopa),
buntownik (Prometeusz),
człowiek skazany na bezowocną pracę (Syzyf),
zwiastunka katastrofy (Kasandra),
niepoprawny marzyciel (Ikar),
zakochany w sobie (Narcyz).
```
