Mitologia grecka

Jan Parandowski "Mitologia grecka" - wiadomości wstępne.

1. Mitologia grecka – wiadomości wstępne.

• Mitologia grecka Jana Parandowskiego to zbiór mitów – opowieści o bóstwach i herosach, które wyrażają wierzenia danej społeczności i oswajają jej lęki.

• Opowieść mityczna ma dwie warstwy: dosłowną i ukrytą symboliczną.

• Dla przyszłych pokoleń mity stały się źródłem toposów i archetypów.

  • Z mitologii pochodzi wiele wyrazów i związków frazeologicznych, które weszły do codziennego użytku – mitologizmów.

• Mitologia grecka to zbiór mitów – opowieści o bóstwach i herosach. Pierwotnie mity były związane z wierzeniami. W starożytności mówiły o tym,

  • w jaki sposób powstali bogowie, człowiek i świat,

  • jaka jest genealogia (pochodzenie) bogów i rodów,

  • jak czcić bogów,

  • skąd biorą się określone zjawiska przyrodnicze.

2. Mit – gatunek.

Mit to opowieść o konkretnych wydarzeniach, która niesie ogólny sens, odnoszący się do porządku świata, ludzkiego postępowania, życia i śmierci, dobra i zła itp. Pierwotnie przekazywano go ustnie. Wyraża i porządkuje wierzenia społeczności – przede wszystkim archaicznej. W starożytności pomagał odpowiedzieć na fundamentalne pytania, jak powstał świat i człowiek, jacy są bogowie i jak ich czcić (religia), tłumaczył zjawiska przyrodnicze, oswajał ludzkie lęki. Opowieść mityczna ma dwie warstwy: dosłowną i ukrytą symboliczną, która podlega interpretacji. Zbiór mitów nazywamy mitologią. Dla przyszłych pokoleń mity stały się źródłem toposów i archetypów.

3. Funkcje i rodzaje mitów.

a) funkcje:

poznawcza - tłumaczenie świata, interpretowanie zjawisk rzeczywistości,
sakralna - tworzenie systemu wierzeń, podawanie wskazówek dotyczących obrzędów religijnych,
światopoglądowa (społeczna) - wskazywanie wzorców postaw, określanie zasad postępowania.

b) rodzaje mitów:

kosmogoniczne – o powstaniu świata,
antropogeniczne – o stworzeniu człowieka (O Prometeuszu),
genealogiczne – o historii rodów (O Labdakidach),
teogoniczne – o narodzinach bogów (O Afrodycie)
heroiczne – o czynach herosów i bohaterów (O Heraklesie).

5. Toposy to motywy powtarzające się w późniejszych epokach w różnych tekstach kultury – w dziełach sztuki, literaturze, filmie. Mitologia grecka dała początek wielu tego typu toposom, np.:

podziemna kraina zmarłych (Hades),
pojedynek herosów (Achilles z Hektorem),
tułaczka (wędrówka Odyseusza),
ukochana ojczyzna i dom ojczysty (Itaka),
labirynt (Minotaura),
kraina wiecznej szczęśliwości (Arkadia),
elita, przestrzeń dla wybrańców (Olimp),
bunt (Prometeusz).

6. Archetypy to uniwersalne (typowe dla wszystkich epok i kultur) wzorce postaw ludzkich. W Mitologii greckiej Jana Parandowskiego znajdziemy wiele postaci, które mają charakter archetypów, np.:

cierpiąca matka (Demeter, Niobe),
wierna żona (Penelopa),
buntownik (Prometeusz),
człowiek skazany na bezowocną pracę (Syzyf),
zwiastunka katastrofy (Kasandra),
niepoprawny marzyciel (Ikar),
zakochany w sobie (Narcyz).